gastblog

De kracht van 'doen'

 

De opkomst voor het Bouwprogramma MRA evenement bewijst te meer dat er geen gebrek is aan drive, slimme koppen en innovatiekracht. Toch bewegen we maar langzaam richting een circulaire economie. Kan dat niet sneller?


In de inspiratie-sessie gingen vijf panelleden hierover met elkaar en het publiek in gesprek. Achtergrond voor de discussie was de tegenstelling tussen de twee perspectieven uit het boek 'The Wizard and the Prophet'.
De 'Wizard' ziet de oplossing voor duurzaamheidsvraagstukken vooral in innovatie en technologische vooruitgang. Als je de samenleving vergelijkt met een kudde gnoes, dan kunnen we simpelweg niet meer achteruit. De 'Prophet', daarentegen, is van mening dat we ons gedrag moeten aanpassen om binnen de draagkracht van die ene planeet te leven, waar we zo afhankelijk van zijn. Al snel wordt duidelijk dat beide perspectieven relevant zijn om de uitdagingen van onze tijd bij de hoorns te vatten. Waar kunnen we onze voetdruk minderen? En waar kiezen we bewust voor technologie? We moeten op beide fronten slagen maken. De taal waarmee over oplossingen wordt gesproken is hierbij heel belangrijk.


Cognitieve dissonantie
De ontwikkeling naar een circulaire economie is een typisch voorbeeld van een 'groot-gat-vraagstuk'. Niet voor niets wordt jaarlijks het 'Circularity Gap Report' uitgebracht. Het grote gat tussen de huidige situatie en hoe het zou moeten zijn, of het gat tussen onze opvattingen en ons dagelijkse gedrag, levert spanning op in onze hersenen. Dit heet cognitieve dissonantie. Mensen hebben een scala aan zelfbeschermingsmechanismen ontwikkeld om dit ongemak te verkleinen en ons gedrag goed te praten.
'Ik vlieg dit jaar naar Thailand, maar ik eet tegenwoordig toch wat minder vlees,' is een mooi voorbeeld. Bovendien is de kans groot dat we onbewust dingen zeggen of doen, die anderen ook een 'groot-gat-ervaring' opleveren. Daarmee helpen we elkaar tot stilstand. Hoe vaak hoor jij jezelf hameren op 'hoe erg de huidige situatie is', of benadrukken 'hoe het eigenlijk zou moeten zijn'? We willen anderen
overtuigen van de urgentie van de zaak met behulp van veel feiten en goede voorbeelden om onze woorden kracht bij te zetten.


Binnen thema’s zoals duurzaamheid en circulariteit ligt de protagonist echter onder een vergrootglas. Dit is ook een gevolg van cognitieve dissonantie. De boodschap gaat namelijk vaak over het gedrag van de ontvanger en de stijl van communiceren maakt 'het gat' voor de ontvanger alleen maar groter. Dit kan als bedreigend worden ervaren, met kritische reacties en weerstand als gevolg.


Kennis en bewustzijn
In een van de stellingen in de paneldiscussie werd gesproken over het gebrek aan kennis en bewustzijn, als belangrijke oorzaak van onze problemen. Het valt mij op dat de woorden 'kennis' en 'bewustzijn' hierbij naast elkaar worden gebruikt, alsof ze onderling uitwisselbaar zijn.
Volgens de dikke Van Dale staan kennis en bewustzijn beiden synoniem voor 'het beseffen en kennen van het bestaan van iets'. Echter gaat het bij 'bewustzijn' over het waarnemen en voelen van gebeurtenissen, objecten, gedachten, emoties of zintuigelijke patronen (interne toestanden); terwijl het bij 'kennis' vooral gaat over het verwerven van feiten, informatie en vaardigheden met betrekking tot
externe gebeurtenissen. Waarom hamer ik zo op de definitie van deze begrippen? Omdat het iets zegt over de menselijke psychologie en hoe wij informatie verwerken en toepassen in ons dagelijkse gedrag.
Een vrouw in het publiek gaf een mooi voorbeeld. Haar zoon volgt momenteel een mode-opleiding. Zij was zich nooit bewust van het feit dat de kledingindustrie één van de meest vervuilende industrieën op aarde is, totdat haar zoon de kennis mee naar huis nam. Nu houdt ze hier rekening mee in haar kledingconsumptie. Op het eerste gezicht lijkt dit een pleidooi voor meer kennisontwikkeling. Maar, als bewustwording een intern verwerkingsproces is: vloeit haar bewuste gedrag dan voort uit de feiten van de mode-opleiding,
of uit de waarneming dat haar zoon – waarmee zij zich emotioneel verbonden voelt – het een belangrijk onderwerp vindt?


De kracht van doen
Mensen zijn sociale dieren. Een van de panelleden bracht naar voren dat wij ons doorgaans niet laten overtuigen door feiten. Mensen geloven eerder in de persoonlijke verhalen die ons interne morele kompas raken (zelfs als ze gelogen zijn). Bovendien verandert de houding van mensen ten opzichte van duurzaam gedrag pas als ze het gewenste gedrag al eens hebben 'geoefend', of omdat andere mensen in de nabije omgeving het gewenste gedrag vertonen. Dat is de kracht van doen.


Het is niet onbelangrijk om het over de urgentie van de problematiek te hebben, maar uiteindelijk zou het gesprek ook moeten gaan over het opvullen van het grote gat. Begin als protagonist eens met een zuivere 'ik-boodschap'. Daarmee kun je goed uitleggen wat voor jou belangrijk is, zonder de ander daarmee in de weerstand te jagen. Vertel jouw persoonlijke verhaal, vertel over je ervaringen (ook de mislukkingen), en schrap 'de ander' uit je boodschap.


Toen ik in 2012 vegetariër werd, stond ik er alleen voor in mijn gezin. Tot drie keer toe werd me nog vlees voorgeschoteld als ik bij mijn ouders op bezoek kwam. 'Vergeten', was keer op keer het antwoord. Totdat ik voorstelde om voortaan te koken als ik op bezoek kwam, en lekkere recepten te delen (uiteraard vegetarisch). Wellicht heeft het oefenen met vegetarisch eten de doorslag gegeven.
Een paar maanden later belde mijn vader: 'Wij zijn ook vegetariërs geworden. Ik ben helemaal klaar met vlees.'


We kunnen een kudde gnoes niet achteruit laten lopen. Wel kunnen we de koplopers op de goede weg helpen. En goed voorbeeld doet goed volgen. Daar ligt de kracht van het Bouwprogramma: waar pioniers een gezicht krijgen, kennis en expertise open wordt gedeeld, en gaandeweg wordt geleerd. Door het te doen.

 

Lotte Tange werkt bij adviesbureau Awareness aan het creëren van draagvlak voor lastige veranderopgaven. Zij was in 2018 een C-creator in het Bouwprogramma.

Inspireer meer

weet jij een mooi circulair initiatief? laat het ons weten!