Projectmanager Jelle Buikema helpt de Buch-gemeenten al vier jaar bij verschillende circulaire vraagstukken. Hij reflecteert op de belangrijkste lessen die hij hieruit heeft geleerd.
Waarom we voor gedragsverandering misschien wat vaker bij de buren moeten spieken
We leren het al vroeg. Een kind ziet een ander kind fietsen en denkt: dat kan ik ook. Wie gezonder wil leven, kijkt naar vrienden die dagelijks sporten. En wanneer niemand weet hoe een nieuw apparaat werkt, wachten we vaak even af tot iemand anders het voordoet.
Toch heeft afkijken een slechte reputatie. Op school betekent het meestal dat je iets overneemt wat je zelf had moeten weten. Buiten het klaslokaal is het juist een van de meest natuurlijke manieren waarop mensen leren. Sterker nog: gedragsverandering begint vaak niet bij weten wat je moet doen, maar bij zien dat iemand anders het al doet.
We weten het allang
Bij gedragsverandering hebben we een merkwaardige neiging om te denken dat mensen vooral een kennisprobleem hebben. Dus maken we een beleidsstuk, een handreiking, een training of een stappenplan waarin we uitleggen wat er anders moet. En vervolgens zijn we verbaasd als er in de praktijk weinig verandert.
Terwijl we het meestal al weten. We weten dat we minder moeten verspillen, dat circulariteit belangrijk is, dat hergebruik de voorkeur verdient en dat we anders moeten ontwerpen, inkopen en uitvoeren. Het probleem is niet altijd dat we niet weten wat we moeten doen, maar dat we niet weten hoe.
Precies daar kan afkijken helpen. Wie iemand anders het gewenste gedrag ziet uitvoeren, krijgt niet alleen een antwoord, maar ook een beeld van hoe dat antwoord er in de praktijk uitziet. Abstracte ambities worden concreet en de stap van weten naar doen wordt kleiner.
Psycholoog Albert Bandura liet met zijn onderzoek naar sociaal leren zien hoe belangrijk die observatie is. We leren niet alleen door zelf te experimenteren, maar ook door te kijken naar anderen. Het goede voorbeeld kan daarmee overtuigender zijn dan de instructie.
De BUCH als professionele afkijker
De samenwerking met de BUCH-gemeenten laat zien hoe krachtig dat kan zijn. In 2024 was de vraag: wat is circulaire infrastructuur eigenlijk? Natuurlijk hadden we daar zelf een werkgroep voor kunnen optuigen, definities kunnen verzamelen en een eigen raamwerk kunnen ontwikkelen. Maar waarom het wiel opnieuw uitvinden als er al iets ligt? Het Nieuwe Normaal bood een gedeelde taal om circulariteit in infraprojecten concreet te maken. Dus werd er gekeken, geleerd en toegepast.
Een jaar later kwam de volgende vraag: hoe zorgen we ervoor dat elk project circulariteit daadwerkelijk meeweegt? Ook daarvoor hoefde het antwoord niet opnieuw te worden uitgevonden. De gemeente Leiden had met de Leidse Ladder al een werkende structuur ontwikkeld. We keken wat daar werkte, wat we konden gebruiken en wat vertaling naar de eigen context vroeg. Zo ontstond BUCH Bewust, een instrument waarmee projectteams circulariteit in ieder GWW-project kunnen bespreken.
En in 2026 ligt er alweer een volgende vraag op tafel: hoe pakken andere gemeenten hoge PR-percentages in asfalt en hergebruik van elementenverharding aan? Opnieuw begint de zoektocht niet bij een leeg vel
papier. We kijken naar gemeenten die hier al ervaring mee hebben. Hoe doen zij het? Wat werkt in de praktijk, waar lopen ze tegenaan en wat kunnen wij daarvan leren?
Drie jaar, drie vragen en steeds dezelfde strategie: niet zelf het wiel uitvinden, maar kijken wie het al heeft laten draaien.
Van gemeente naar gemeente
Daarin zit misschien wel een grotere kans. Gemeenten staan voor veel dezelfde vraagstukken, maar hoeven niet allemaal opnieuw het wiel uit te vinden. Door bij elkaar te kijken, kunnen we sneller leren van wat werkt én van wat niet werkt. Dus laten we wat vaker bij de buren spieken. Niet om hun antwoorden over te
schrijven, maar om te ontdekken wat wij ervan kunnen leren.
Wil je meer van dit soort inzichten lezen? Volg ons op LinkedIn.
