Gemeenten hebben een grote invloed op lokale ontwikkelingen en kunnen door middel van hun beleid, regelgeving en projecten circulariteit bevorderen. In de praktijk is het nog vaak uitdagend om circulariteit structureel te implementeren in de organisatie en projecten van gemeenten. In verschillende gemeenten zijn/worden hiervoor methodes ontwikkeld, zoals de ‘Leidse Ladder’ van de gemeente Leiden of ‘Duurzaamheid Tenzij’ van de gemeente Amsterdam. Deze methodes maken circulariteit concreet, waardoor circulariteit kan worden geïmplementeerd en gemeten.
De BUCH-gemeenten (Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo) zijn voortdurend in beweging: zij ontwikkelen, herinrichten, beheren en onderhouden de openbare ruimte. De ontwikkeling van de BUCH Bewust methode biedt de BUCH-gemeenten handvatten om circulariteit structureel toe te passen en grondstoffen slimmer te benutten.
Vraag C-creators
De BUCH-gemeenten vroegen C-creators om te onderzoeken of de Leidse Ladder kon worden doorontwikkeld tot een eigen, gebiedsgerichte werkwijze die aansluit bij hun praktijk. Het doel: een praktisch instrument ontwikkelen waarmee circulariteit structureel kan worden toegepast en grondstoffen slimmer kunnen worden benut in projecten.
De ontwikkeling van BUCH Bewust moest voldoen aan verschillende voorwaarden:
- Aansluiten bij de typen projecten die de BUCH-gemeenten uitvoeren (openbare ruimte)
- Bruikbaar zijn voor alle vier gemeenten, zodat één gedeelde taal ontstaat
- Eenvoudig genoeg om in drukke projecten toe te passen
- Het gesprek mogelijk maken tussen beleid, beheer en uitvoering
- Voortgang meetbaar maken richting circulaire doelstellingen
Aanpak
Als uitgangspunt is gebruikgemaakt van de Leidse Ladder, een door de gemeente Leiden ontwikkeld instrument om circulariteit in projecten concreet te maken en te monitoren. Deze aanpak is samen met de BUCH-gemeenten doorontwikkeld tot een eigen methodiek: BUCH Bewust.
Kick-off en kennismaking
De gemeente Leiden presenteerde de Leidse Ladder aan medewerkers van de vier BUCH-gemeenten. Deze kick-off zorgde voor een gedeeld begrip van hoe zo’n methode in de praktijk werkt en wat de toegevoegde waarde kan zijn. De Leidse vragenlijst met heldere keuzes per projectfase maakte indruk: abstract beleid werd ineens concreet.
Gezamenlijke doorontwikkeling
In werksessies met ambtenaren van alle vier gemeenten werd BUCH Bewust ontwikkeld, afgestemd op de praktijk van de BUCH. Verspreid over verschillende vervolgsessies werden kernaspecten die de methode moet bevatten (zoals vragenlijsten, indicatoren en weging) geïdentificeerd en ontworpen. Een ontwikkelsessie met stakeholders gaf kans om het concept te testen a.d.h.v. voorbeeldproject.
Testen in projecten
BUCH Bewust werd getest in lopende projecten in de openbare ruimte, zoals de herinrichting van dorpspleinen waar keuzes gemaakt moesten worden over bestrating, straatmeubilair en groenvoorziening. Projectleiders vulden de vragenlijst in en bespraken de uitkomsten met hun team en met aannemers.
Uit de pilots bleek dat de vragenlijst teams dwong om vroeg in het project na te denken over circulariteit, niet pas bij de uitvoering. Tegelijk werden uitdagingen zichtbaar: sommige vragen waren lastig te beantwoorden zonder extra onderzoek, bijvoorbeeld over certificering of milieu-impact van materialen.
Borgen in de organisatie
Een methode werkt alleen als deze structureel wordt gebruikt. Daarom werd aandacht besteed aan verankering:
- Training van projectleiders in het gebruik van BUCH Bewust
- Opname van de methode in de standaard projectprocedures
- Koppeling aan inkoopprocessen: circulariteitseisen worden meegenomen in aanbestedingen
- Periodieke evaluatie om te kijken wat werkt en wat kan worden verbeterd
Resultaat
Waar de gemeente Leiden werkt met de Leidse Ladder, werken de BUCH-gemeenten nu met hun eigen instrument: BUCH Bewust. Dit biedt een gezamenlijke taal en structuur om circulariteit vroegtijdig mee te nemen in projecten en hierover het gesprek te voeren tussen beleid, beheer en uitvoering.
Wat levert BUCH Bewust op?
- Gedeelde taal: De vier gemeenten spreken dezelfde taal over circulariteit, wat kennisdeling en samenwerking versterkt
- Vroege integratie: Circulariteit wordt vanaf het begin meegenomen in projecten, niet achteraf toegevoegd
- Onderbouwde keuzes: Projectbeslissingen zijn transparant en uitlegbaar richting gemeenteraad en burgers
- Monitoring: Door projecten te scoren ontstaat inzicht in de voortgang richting circulaire doelstellingen
- Praktische handvatten: Teams weten wat circulariteit betekent voor hun specifieke project
Bovendien biedt de methode een transparant raamwerk om de voortgang naar een circulaire economie te monitoren en de inzet steeds verder op te schroeven richting een volledig circulaire economie in 2050.
Meer weten?
BUCH Bewust bevindt zich momenteel in de ontwikkel- en testfase en is daarom nog niet publiek
beschikbaar. Interesse in de aanpak of benieuwd naar de ervaringen? Neem contact op voor een toelichting op de methode, de aanpak en de eerste resultaten uit de pilotprojecten.
Dit project wordt uitgevoerd door Jelle Buikema van C-creators in opdracht van de BUCH-gemeenten (Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo).
