Bij gebiedsontwikkeling kijkt men traditioneel vooral naar de financiële opbrengst. Steeds meer voorlopers ontdekken dat er meer is. Waarde vind je ook in zaken die zich niet makkelijk in euro’s laten vangen: een groenere omgeving, hechte sociale verbindingen of betere samenwerking tussen buurtbewoners. Deze minder tastbare waarden vertalen zich regelmatig naar harde resultaten. Bijvoorbeeld hogere vastgoedprijzen, lagere onderhoudskosten en vlottere besluitvorming. Met een brede blik en focus op de lange termijn blijkt het meenemen van aspecten als ecologie en cultuur bij gebiedsontwikkeling ook financieel slim.
Op 25 september 2025 organiseerden we namens het Nationaal Renovatie Platform de werksessie Toekomstbestendige Gebiedsontwikkeling in De Groene Afslag, met meervoudige waardecreatie als kernthema. Die middag werkten we samen met professionals uit het vakgebied aan het versterken van het ‘Transformatiekader’, specifiek gericht op meervoudige waardecreatie. Het doel van de dag: waardegedreven principes formuleren die richting geven aan toekomstbestendige gebiedsontwikkeling.
Martijn Oosterhuis, adviseur Erfgoed en Ruimte bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), gaf ons een goed startpunt. Hij lichtte de handreiking “Transformeren met cultureel erfgoed. Handreiking voor het opstellen van transformatiekaders” uit 2022 toe, waarvan hij mede-auteur is. Hij legde uit waarom het belangrijk is om aan het begin van ruimtelijke transformaties heldere uitgangspunten te formuleren en cultuurhistorische waarde mee te nemen. Zo kun je alle betrokkenen meenemen en goed sturen op waarde.
Daarna lieten we ons inspireren door “De Waardebloem”, een methode van Mo Smit en Els Leclerq om breder te kijken naar de complexe samenhang tussen verschillende factoren. Els, stedelijk onderzoeker, ontwerper en docent, nam ons mee langs inspirerende voorbeelden waarin ze deze aanpak hebben toegepast, van Rotterdam tot Kenia. Projecten waarin participatie niet bestaat uit één of twee inspraakmomenten, maar waarin het échte verhalen, gebruiken en waarden uit een gebied worden opgehaald. In haar verhaal kregen erfgoed en cultuur een nieuwe en bredere betekenis.
Aan de slag met kernwaarden
Na deze introductie volgden vier werksessies over kernwaarden met bijbehorende casussen. De vier kernwaarden waren: materiële waarde, sociale waarde, ruimtelijke waarde en culturele waarde. In groepen gingen we aan de slag om voor elke waarde principes te formuleren die richting geven aan toekomstbestendige gebiedsontwikkeling.
Onder leiding van Martijn Blankestijn (Arcadis) bogen professionals zich over de vraag: hoe geef je ruimtelijke waardecreatie vorm binnen toekomstbestendige gebiedsontwikkeling, zodat een duurzame, inclusieve en veerkrachtige leefomgeving ontstaat? Hiervoor werd de casus Dreven, Gaarden, Zichten in Den Haag Zuid West ingezet.
William van der Worp (OHG) ging met zijn groep aan de slag met de casus NYMA in Nijmegen. Daarbij werd onderzocht hoe je culturele waarde kunt behouden en integraal kunt verankeren in gebiedsontwikkelingsprocessen.
Bij Wouter Jan Verheul (Arcadis) ontstonden interessante discussies over sociale waarde en de essentie van (bewoners)participatie. Wat verstaan we er precies onder, welke taal spreken we met elkaar en hoe zorgen we dat participatie betekenisvol en inclusief is? Dit gebeurde aan de hand van voorbeelden uit wijk- en gebiedsontwikkeling in Rotterdam Zuid.
Tot slot bogen Sanne Oomen (Oomen Ontwerpt) en Sven Butteling (De Groene Afslag) zich met een groep over het vraagstuk hoe je naar materiële waarde kijkt – zoals gebouwen, materialen en structuren – en wat er nodig is om deze waarde niet verloren te laten gaan tijdens transformatie en ontwikkeling. De Groene Afslag fungeerde hierin als onderlegger.
Geleerde lessen
Aan het einde van de middag werden alle inzichten plenair samengebracht. Els en Martijn reflecteerden op de opgehaalde principes en de vraagstukken die nog openliggen. Een aantal rode draden werd duidelijk:
Van harde naar zachte waarden
Martijn benoemde de beweging van “hard” naar “zacht”: minder strak afgebakende kaders en meer aandacht voor waarden, betekenis en kwaliteit. Volgens hem mogen we in gebiedsontwikkeling “meer komma’s en minder punten” zetten en daardoor meer ruimte laten voor ontwikkeling en nuance.
Werk aan waarden in plaats van problemen
Hij stelde ook dat we vaker aan waarden zouden moeten werken in plaats van primair problemen te willen oplossen. Els sloot zich hierbij aan en vertelde dat in haar onderwijs aan de TU Delft en het AMS Institute de woorden ‘probleem’ en ‘oplossing’ zelfs taboe zijn. De termen ‘urgentie’ en ‘interventie’ nodigen volgens haar uit tot anders kijken en anders handelen.
Ga het debat aan
Els betoogde dat we gebiedsontwikkeling meer politiek mogen maken en het debat moeten aangaan. Ook Martijn benadrukte het belang van vaker in gesprek gaan met de gemeente om waarde goed te kunnen borgen.
Geef meer ruimte en laat meer los
Els pleitte daarnaast voor meer ruimte – fysiek, institutioneel en in processen. Meer flexibiliteit, vertrouwen en loslaten creëert betekenisvolle ruimte voor nieuwe initiatieven en waardecreatie.
Financiële waarde hoort erbij
In het eindgesprek met de zaal werd geconcludeerd dat financiële en economische waarde een essentieel onderdeel vormen van het totale waardebegrip. Ook is het meetbaar maken van waarde belangrijk om mensen mee te krijgen. Gelukkig zijn daar al goede voorbeelden van. Zoals Els in haar presentatie liet zien, kunnen zachte waarden vaak uiteindelijk óók financieel worden uitgedrukt, bijvoorbeeld via batenanalyses. Ook werd de uitgifte van CO₂-certificaten bij woningen genoemd.
Kortom, het was een gesprek dat we moeten blijven voeren en dat in de programmering van 2026 ook een plek zal krijgen. Deze middag markeerde een waardevolle eerste stap in het gezamenlijk verder ontwikkelen van waardegedreven en toekomstbestendige principes voor gebiedsontwikkeling. Mooi om met deze diverse groep professionals gedachten, inzichten en perspectieven te hebben uitgewisseld.
Meer weten over meervoudige waardecreatie?
Neem contact op om te ontdekken welke mogelijkheden er voor jouw project zijn.
Deze bijeenkomst werd georganiseerd in opdracht van het Nationaal Renovatie Platform (NRP).
